ÇANAKKALE'DEN GAZZE'YE…
YALOVA'NIN 78 ŞEHİT KAYDI GÜN YÜZÜNE ÇIKTI
Milli Savunma Bakanlığının hizmete açtığı Şehit Bilgi Kapısı, geçmişte savaşlarda şehit düşen Yalovalı askerlerin izini sürme imkanı sağladı. Yalova'ya ait 78 arşiv kaydı incelendiğinde, kentin Çanakkale'den Irak'a, Filistin'den Romanya'ya kadar birçok cephede kayıplar verdiği görüldü..
- Kayıtlarda yer alan 78 askerden 62'sinin Birinci Dünya Savaşı, 16'sının ise Kurtuluş Savaşı dönemine ait olduğu belirlendi. En fazla kayıt 22 kişiyle Çanakkale, 20 kişiyle Irak cephesinde bulunuyor.
Akköy, Kurtköy, Kocadere, İlyasköy ve daha birçok Yalova köyünden askerlerin isimlerini barındıran arşivde, şehitlerin baba adlarından doğum yıllarına, görev yaptıkları birliklerden şehadet yerlerine kadar dikkat çekici bilgiler yer alıyor.
Haber / Zeynep TAŞTAN
Milli Savunma Bakanlığı (MSB) tarafından 22 Ekim 2026 tarihinde erişime açılan Şehit Bilgi Kapısı, geçmişte savaşlarda hayatını kaybeden askerlerin kayıtlarını yeniden gündeme taşıdı. Şehit Tespit Projesi kapsamında askeri arşivlerde bulunan belgelerin dijital ortama aktarılmasıyla oluşturulan sistem, vatandaşlara aile büyüklerinin askeri geçmişlerini araştırma imkanı sunuyor. 1853-1928 yıllarını kapsayan uygulamada Yalova adına yer alan kayıtlar da dikkat çekiyor. Şehit Bilgi Kapısı'ndan elde edilen Yalova verilerinin incelenmesi sonucunda, Birinci Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı dönemlerine ait toplam 78 ayrı kayıt tespit edildi.
78 KAYDIN 62'Sİ BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI'NDAN
Yalova'ya ait kayıtların savaşlara göre dağılımında Birinci Dünya Savaşı öne çıktı. İncelenen 78 kaydın 62'si 1914-1918 yılları arasındaki Birinci Dünya Savaşı'na, 16'sı ise 1919-1922 yılları arasındaki Kurtuluş Savaşı'na ait. Cephe bilgileri incelendiğinde 22 kişinin Çanakkale, 20 kişinin Irak, 12 kişinin Batı, 6 kişinin Şark, 3 kişinin Filistin, 2 kişinin Romanya ve 2 kişinin Galiçya cephesinde kayıtlı olduğu görüldü. Makedonya ve Hicaz cephelerinde ise birer kayıt bulunuyor. Dokuz kayıtta cephe bilgisi açık biçimde belirtilmiyor. Kayıtlar, Yalovalı askerlerin yalnızca Anadolu'da değil, Osmanlı Devleti'nin farklı coğrafyalardaki savaşlarında da görev yaptığını ortaya koyuyor.
EN FAZLA KAYIT ÇINARCIK'TAN
Arşiv kayıtlarında ilçesi açık şekilde belirtilen askerler arasında Çınarcık ilk sırada yer alıyor. Çınarcık'a ait 19, Yalova Merkez'e ait 13, Çiftlikköy'e ait 12 ve Termal'e ait 9 kayıt bulunuyor. Mahalle ve köy bilgileri incelendiğinde ise Akköy 9, Kurtköy 8, Kocadere 4, İlyasköy 4 ve Dereköy 3 kayıtla öne çıkıyor. Taşköprü ve Kabaklı'dan ikişer kayıt bulunurken Kirazlı, Gacık, Şenköy, Samanlı, Denizçalı, Burhaniye, Koru, Teşvikiye ve Elmalık da arşivde adı geçen yerleşimler arasında bulunuyor.
ÇANAKKALE'DE YALOVALI 22 ASKERİN KAYDI BULUNUYOR
Yalova'ya ait 78 kayıt içerisinde en fazla askerin yer aldığı cephe Çanakkale oldu. Çiftlikköy'ün Taşköprü köyünden, 1887 doğumlu ve baba adı Abidin olan Aziz'in Seddülbahir'de şehit olduğu kayıtlarda yer aldı. Çınarcık'ın Şenköy köyünden, 1885 doğumlu Mahmut'un ise Kireçtepe'de şehit olduğu bilgisine ulaşıldı. Mahmut'un baba adı Ahmet olarak kaydedildi. Yalova Merkez Kurtköy'den baba adı Mustafa olan Osman'ın Şehitler Sırtı'nda, yine Kurtköy'den baba adı Ali olan Hakkı'nın ise Seddülbahir Muharebesi'nde şehit olduğu belirtiliyor. Çiftlikköy Burhaniye'den Mehmet Ziver'in Triyandafil Çiftliği'nde, İlyasköy'den baba adı İsmail olan İsmail'in ise Tekirdağ Hastanesi'nde şehit olduğu kayıtlara yansıdı. Kayıtların dikkat çeken ayrıntılarından biri de farklı isimlerin aynı cephede bulunması oldu. Çınarcık'tan baba adı Lefter olan Nikola'nın Kumkale'de, Çiftlikköy İlyasköy'den baba adı Alako olan Yani'nin Kanlıtepe'de, Yalova Merkez Elmalık'tan baba adı Kiryaki olan Yani'nin ise Kanlısırt'ta şehit olduğu bilgisi yer aldı.
IRAK CEPHESİNDE 20 KAYIT: FELAHİYE VE KUT'ÜL AMARE
Yalovalı askerlerin yoğun olarak yer aldığı bir diğer savaş alanı Irak Cephesi oldu. İncelenen 20 kayıtta özellikle Felahiye ve Kut'ül Amare çevresindeki muharebeler dikkat çekti. Yalova Merkez Kurtköy'den baba adı Halit olan Abdulkadir'in Felahiye Muharebesi'nde şehit olduğu, aynı köyden baba adı Musa olan bir diğer Abdulkadir'in de Felahiye'de hayatını kaybettiği kaydedildi. Kurtköy'den baba adı Osman olan Hüseyin, baba adı Hacı Mustafa olan İsmail ve baba adı Ali olan Osman da Irak Cephesi'nde kayıtlı askerler arasında yer aldı. Termal'in Akköy köyünden baba adı Hasan olan Ali ile baba adı Hüseyin olan Hasan'ın Felahiye Muharebesi'nde şehit olduğu belirtilirken, yine Akköy'den 1873 doğumlu, baba adı Ali olan İbrahim'in Kut'ül Amare civarındaki Sabis Tepe Muharebesi'nde hayatını kaybettiği kayıtlara geçti. Çiftlikköy Dereköy'den baba adı Mehmet Ali olan Hasan'ın şehadet yeri ise Bağdat 3. Kasırlar Hastanesi olarak belirtildi.
YALOVALI ASKERLER ROMANYA VE GALİÇYA'DA DA VARDI
Arşivin dikkat çeken bölümlerinden biri, Yalovalı askerlerin Anadolu ve yakın çevresi dışındaki cephelerde de yer alması oldu. Termal Akköy'den 1894 doğumlu, baba adı Mustafa olan İshak ile Çiftlikköy Kabaklı'dan 1894 doğumlu, baba adı Veli olan Mehmet'in Romanya Cephesi'ndeki Dobruca Meydan Muharebesi'nde şehit olduğu kaydedildi. Galiçya Cephesi kayıtlarında ise baba adı Hüseyin olan Şerif Mehmet ile baba adı Hasan olan Tevfik'in isimleri yer aldı. Bunun yanı sıra Termal Akköy'den baba adı Recep olan Mustafa'nın Makedonya Cephesi'nde, Çiftlikköy Kabaklı'dan baba adı Mehmet olan Ömer'in ise Hicaz Cephesi'nde şehit olduğu bilgisine ulaşıldı.
FİLİSTİN CEPHESİNDE GAZZE AYRINTISI
Şehit Bilgi Kapısı'nda Yalova ile ilişkilendirilmiş üç Filistin Cephesi kaydı da bulunuyor. Çınarcık'tan 1887 doğumlu ve baba adı Feyzullah olan İbrahim'in şehadet yeri, arşivde "Gazze'de" olarak kaydedildi. Termal Akköy'den baba adı Ahmet olan Yakup'un kaydında Romani Cephesi, baba adı Yusuf olan İsmail Hakkı'nın kaydında ise 22. Kolordu 35 Nolu Seyyar Hastanesi şehadet yeri olarak gösteriliyor.
KOCADERE'DEN TATVAN'A UZANAN HİKAYE
Şark Cephesi'nde yer alan altı kayıt da Yalova'nın farklı köylerine uzanıyor. Çınarcık Kocadere'den 1886 doğumlu, baba adı Memiş olan Temel'in Tatvan Muharebesi'nde şehit olduğu belirtiliyor. Yine Kocadere'den baba adı İsmail olan Mustafa'nın Dilman Muharebesi'nde, Termal Akköy'den baba adı İbiş olan Kamil'in ise Dilman'da şehit olduğu kayıtlarda yer aldı. Böylece Yalova'nın köylerinden yola çıkan askerlerin izlerine Doğu Anadolu'daki muharebelerde de rastlandı.
KURTULUŞ SAVAŞI'NDA 16 KAYIT
Yalova'ya ait arşivde Kurtuluş Savaşı döneminden 16 kayıt bulunuyor. Bu kayıtların 12'sinde Batı Cephesi bilgisi yer alıyor. Baba adı Hasan Efendi olan İhsan'ın Mudanya Cephesi'nde taarruz sırasında, baba adı Ali Şerif olan Cevdet Şerafettin Efendi'nin ise Sakarya'nın batısındaki Yeniceköy civarında şehit olduğu belirtiliyor. Yalova Merkez'den baba adı Hacı Ali olan Hakkı'nın Gemlik Harbi'nde, Merkez Samanlı'dan baba adı İsmail olan Mehmet'in Papazuçtu Muharebesi'nde hayatını kaybettiği kaydedildi. Çınarcık Kocadere'den baba adı İbrahim olan Osman ile Denizçalı'dan baba adı Mustafa olan Mehmet'in şehadet yeri ise Velidede Tepesi olarak gösteriliyor. Çınarcık Teşvikiye'den baba adı Bilal olan Süleyman'ın Eşme Hastanesi'nde, Çiftlikköy İlyasköy'den baba adı Hasan olan Veli'nin de Sivritepe'de şehit olduğu bilgisi arşiv kayıtlarında bulunuyor.
KAYITLARIN BÜYÜK BÖLÜMÜNDE RÜTBE NEFER
Askerlerin rütbelerine ilişkin bilgiler de dönemin askeri yapısına dair ayrıntılar sunuyor. İncelenen 78 kaydın 61'inde rütbe "Nefer (Er)" olarak belirtiliyor. Kayıtlarda üç onbaşı, iki çavuş, iki başçavuş muavini, iki mülazım-ı sani (teğmen) ve bir zabit vekili de bulunuyor. Yedi kayıtta ise rütbe bilgisi açık değil. Doğum yılı bilinen 67 asker arasında yıllar 1873 ile 1901 arasında değişiyor. Diğer kayıtlarda doğum yılı bilgisi bulunmuyor veya açık biçimde belirtilmiyor.
ESKİ TAKVİME GÖRE
Şehit Bilgi Kapısı'ndan elde edilen Yalova verilerinde bazı bilgilerin eksik ya da açıklama gerektiren biçimde aktarıldığı görüldü. Bazı kayıtlarda ilçe, köy, cephe veya şehadet yeri belirtilmezken, tarih alanlarında 1331, 1332 ve 1338 gibi eski takvim yılları yer alıyor. Birkaç kayıtta gün veya ayın sıfırla gösterildiği ya da geçerli olmayan tarih ifadelerinin bulunduğu da tespit edildi. Bu nedenle özellikle şehadet tarihlerinin günümüz takvimine çevrilmesi ve eksik bilgilerin tamamlanması için özgün askeri belgelerin incelenmesi önem taşıyor.
YALOVALILAR ŞEHİT YAKINLARINI NASIL ARAŞTIRABİLİR?
Milli Savunma Bakanlığı tarafından hizmete sunulan Şehit Bilgi Kapısı üzerinden vatandaşlar ailelerinde geçmiş savaşlarda şehit düşen kişilerin bulunup bulunmadığını araştırabiliyor. Bakanlığın resmi internet sitesindeki sorgulama bölümünde ad, baba adı, doğum yılı, il, ilçe, köy, savaş, cephe ve askeri birlik gibi bilgiler kullanılarak arama yapılabiliyor. Sistem, en az bir arama kriteriyle sorgulamaya imkan tanıyor. Ayrıca e-Devlet üzerinden de Milli Savunma Bakanlığına ait şehit bilgisi sorgulama hizmetine ulaşılabiliyor.
