Yalova’nın Armutlu ilçesinde kayalık alanlarda ve yamaçlarda yetişen kızıl ardıç, yeşil yaprakları ve olgunlaştıkça kızıl renge dönen kozalaklarıyla bölgenin doğal bitki örtüsünde yer alıyor..
Katran ardıcı adıyla da bilinen bitkinin geleneksel kullanımları, Yalova’da yapılan bilimsel araştırmalara da konu oldu. Bölgede ardıç kozalaklarından pekmez hazırlanmasına ilişkin bilgiler, geçmiş yıllarda yürütülen saha çalışmalarında kayıt altına alındı..
Haber / Zeynep TAŞTAN
Marmara Denizi kıyılarından Samanlı Dağları’nın ormanlık alanlarına uzanan Armutlu Yarımadası, farklı ağaç ve çalı türlerine ev sahipliği yapıyor. İlçenin Mecidiye, Hayriye, Selimiye ve Kapaklı çevresindeki kayalık ve yamaçlık kesimlerinde görülen kızıl ardıç da bu bitkiler arasında bulunuyor. Yeşil, sivri yaprakları ve kızıl tonlardaki kozalaklarıyla tanınan ardıç, yöredeki geleneksel bitki kullanımının da bir parçasını oluşturuyor.
KIZIL MEYVE GÖRÜNÜMLÜ KOZALAKLAR
Botanik kaynaklarında ‘Juniperus oxycedrus’ adıyla yer alan ve Türkiye’de katran ardıcı olarak bilinen bitki, çalı ya da ağaç formunda gelişebiliyor. İğne biçimindeki yapraklarının üst yüzeyinde iki belirgin açık renkli çizgi bulunuyor. Halk arasında meyve olarak adlandırılan yuvarlak yapılar ise botanik açıdan etli kozalak niteliği taşıyor. Bu kozalaklar olgunlaştıklarında koyu kırmızıdan kahverengiye uzanan renkler alabiliyor. Bitkinin görünümünü belirleyen bu yapılar, yeşil yaprakların arasında kolaylıkla ayırt edilebiliyor.
YALOVA’DAKİ KULLANIMI ARAŞTIRMAYA KONU OLDU
Ardıcın Yalova’daki geleneksel kullanımı, 2006 yılında Turkish Journal of Pharmaceutical Sciences dergisinde yayımlanan araştırmada ele alındı. Ağustos 2004 ile Haziran 2005 arasında yürütülen saha çalışmasında, Yalova’nın 58 köyünde yaklaşık 300 kişiyle görüşüldü. Araştırmada bitkilerin yöresel adları, kullanılan bölümleri ve hazırlanma biçimleri derlendi. Toplanan örnekler üzerinden yapılan değerlendirmede, Yalova’da halk hekimliğinde kullanılan 45 yabani bitki taksonu kayıt altına alındı. Ardıç da çalışmada yer verilen bitkiler arasında bulundu.
ARDIÇTAN PEKMEZ HAZIRLAMA GELENEĞİ
Söz konusu araştırmada, ‘Juniperus oxycedrus’ kozalaklarının ezilerek pekmez hazırlanmasında kullanıldığı fotoğraflarla belgelendi. Yörede ‘andız pekmezi’ olarak adlandırılan bu ürünün, halk arasında bronşit şikayetleri için tüketildiği bilgisine yer verildi.
Çalışma, yöre halkının bitkileri hangi amaçlarla kullandığını kayda geçiren bir etnobotanik araştırma niteliği taşıyor..
ANDIZ VE KATRAN ARDICI FARKLI TÜRLER
Yöresel adlandırmalarda benzer isimler kullanılsa da andız ile katran ardıcı farklı botanik türler olarak tanımlanıyor. Andız pekmezine ilişkin gıda araştırmalarında kullanılan tür ‘Juniperus drupacea’ olarak belirtilirken, katran ardıcı ‘Juniperus oxycedrus’ adıyla yer alıyor. Bu ayrım, geleneksel ürünler hakkında bilgi aktarılırken kullanılan bitkinin bilimsel adının da belirtilmesini gerekli kılıyor. Katran ardıcının geleneksel kullanım alanları kozalaklarıyla sınırlı kalmıyor. Odunundan damıtma yoluyla elde edilen, yoğun kokulu katran yağı da bitkiye ilişkin kaynaklarda yer alıyor.
