DENETİMLER, YETKİLER VE BAŞVURU YOLLARI MASAYA YATIRILDI
İl İnsan Hakları Kurulu, Vali Yardımcısı İdil Özdemir Doğan başkanlığında gerçekleştirdiği toplantıda hem kurulun yeni dönem çalışma yapılanmasını şekillendirdi hem de son dönemde kamuoyunda sıkça gündeme gelen ‘fahiş fiyat’ iddialarını ayrıntılı biçimde ele aldı.
Haber / Zeynep TAŞTAN
Toplantıda, insan haklarının korunması ve geliştirilmesine yönelik kurumsal çalışmaların yanı sıra, il genelinde bazı mal ve hizmetlerin diğer illere kıyasla daha yüksek fiyatlarla sunulduğuna ilişkin şikâyetler de kapsamlı şekilde değerlendirildi.
KOMİSYON ÜYELERİ BELİRLENDİ
Toplantının ilk bölümünde kurul bünyesinde faaliyet gösterecek komisyonların üyeleri belirlendi. Buna göre; Halkla İlişkiler ve İletişim Faaliyetleri Komisyonu, İnsan Hakları Eğitimi ve İnsan Hakları Bilincini Geliştirme Komisyonu ile İnsan Hakları İhlallerini Araştırma, İnceleme ve Değerlendirme Komisyonu için görev dağılımı yapıldı. Kurul yönetimi, bu komisyonların özellikle vatandaşla doğrudan temas kurulması, hak arama yollarının anlatılması ve olası hak ihlallerinin tespiti konusunda aktif rol üstleneceğini vurguladı.
‘İNSANCA YAŞAMA HAKKI VE FİYAT POLİTİKALARI’..
Toplantının en dikkat çeken başlığı ise kurulda yer alan iki üye tarafından 25 Aralık 2025 tarihli dilekçeyle gündeme taşınan fiyat uygulamaları oldu. Dilekçede, ilde bazı mal ve hizmetlerin diğer illere göre daha yüksek fiyatlarla sunulduğu, özellikle franchise (isim hakkı ile faaliyet gösteren) işletmelerde uygulanan fiyatların kamu vicdanını rahatsız edecek düzeye ulaştığı ifade edildi. Başvuruda, bu durumun yalnızca ekonomik bir mesele olmadığı; toplumsal huzur, sosyal adalet ve insan onuruna yakışır yaşam hakkı ile doğrudan bağlantılı olduğu vurgulandı. Dilekçede şu görüş öne çıktı: “Bireylerin insanca yaşayabileceği mal ve hizmetlere makul bedeller karşılığında ulaşabilmesi en temel insan haklarından biridir.” Aynı markanın Türkiye genelinde sabit fiyat uyguladığı ürün veya hizmetlerin, il özelinde “fahiş” olarak nitelendirilebilecek düzeyde yüksek fiyatlarla sunulmasının denetim ve kontrol yetkisi bulunan kurumlara bildirilmesi yönünde tavsiye kararı alınması talep edildi.
TUNALI KURULDA SUNUM YAPTI
Söz konusu başvuru üzerine toplantıya davet edilen Ticaret İl Müdürü Alpaslan Tunalı, kurul üyelerine yürütülen denetim faaliyetlerine ilişkin ayrıntılı bir sunum yaptı. Tunalı, özellikle iki temel kanun çerçevesinde yapılan denetimlere dikkat çekti. Tunalı, il müdürlüğü ekiplerinin sahada düzenli olarak denetimler gerçekleştirdiğini belirterek, uygulamada nasıl bir yöntem izlendiğini kurul üyeleriyle paylaştı.
DENETİMLER NASIL YAPILIYOR?
Sunumda verilen bilgilere göre, denetim ekipleri perakende satış yapılan iş yerlerinde ürünlerin raf veya etiket fiyatları ile kasa ödeme tutarlarını karşılaştırıyor. Etiket fiyatı ile kasada alınan tutar arasında tüketici aleyhine bir fark tespit edilmesi halinde durum tutanak altına alınıyor ve ilgili mevzuat çerçevesinde idari yaptırım doğrudan İl Müdürlüğü tarafından uygulanabiliyor. Ancak “haksız fiyat artışı” kapsamında değerlendirilen durumlarda süreç farklı işliyor. Bu tür tespitler İl Müdürlüğü tarafından raporlanarak Ticaret Bakanlığı’na iletiliyor. Nihai değerlendirme ve idari yaptırım kararı ise Bakanlık merkezinde bulunan Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu tarafından veriliyor. Tunalı, bu süreçte İl Müdürlüğü’ne çoğu zaman sonuçla ilgili geri bildirim yapılmadığını da ifade ederek, “Hangi firmaya ne tutarda ceza uygulandığı bilgisi her zaman müdürlüğümüze iletilmiyor” dedi.
PERSONEL SAYISI VE DENETİM KAPASİTESİ
İl Müdürlüğü’nün denetim kapasitesine de değinen Tunalı, müdürlükte görev yapan personel sayısının son bir yılda artış gösterdiğini belirtti. Açıktan atanan yeni personelle birlikte toplam personel sayısının 17’ye ulaştığını ifade eden Tunalı, bu personelden oluşturulan denetim ekiplerinin il genelinde aktif saha çalışması yürüttüğünü söyledi. Denetimlerin, özellikle temel tüketim ürünleri satışı yapan iş yerleri başta olmak üzere geniş bir yelpazede sürdürüldüğü belirtildi.
KURUL ÜYELERİNDEN DİKKAT ÇEKEN SORULAR
Sunumun ardından söz alan kurul üyeleri, sahadan gelen bazı somut şikâyetleri gündeme taşıdı. Bir kurul üyesi, bazı hizmet işletmelerinde nakit ödeme ile kredi kartı ödemesi arasında fiyat farkı uygulandığına yönelik iddiaları dile getirdi. Bu durumun hem tüketici hakları hem de kayıt dışılıkla mücadele açısından değerlendirilmesi gerektiğine dikkat çekildi. Bir diğer üye ise, ildeki inşaat malzemesi fiyatlarının çevre illere göre daha yüksek olduğuna dair yaygın şikayetler bulunduğunu ifade ederek, bu konuda özel bir inceleme yapılıp yapılamayacağını sordu.
‘BELGEYLE BAŞVURUN, GEREĞİ YAPILIR’..
Ticaret İl Müdürü Alpaslan Tunalı, her iki konuya ilişkin olarak da somut belge ve bilgilerle başvuru yapılmasının önemine vurgu yaptı. Tunalı, vatandaşların; “Bakanlığın e-başvuru sistemi üzerinden, Doğrudan Ticaret İl Müdürlüğü’ne ya da CİMER aracılığıyla müracaat edebileceğini belirtti. Bu başvuruların mevzuat çerçevesinde değerlendirileceğini söyleyen Tunalı, “Kanıtlayıcı belge ve bilgilerle yapılan her başvuru incelenir, gerekli görülmesi halinde denetim yapılır ve yasal süreç işletilir” dedi.
İNSAN HAKLARI PERSPEKTİFİNDEN DEĞERLENDİRME
Toplantıda yapılan değerlendirmelerde, ekonomik konuların giderek daha fazla insan hakları başlığı altında ele alınmaya başlandığına dikkat çekildi. Özellikle dar ve sabit gelirli vatandaşların temel ihtiyaçlara erişimde yaşadığı zorlukların, sosyal devlet ilkesi ve insan onuruna yakışır yaşam hakkı ile doğrudan ilişkili olduğu vurgulandı. Kurul üyeleri, fiyat denetimlerinin yalnızca idari bir faaliyet olarak değil; aynı zamanda sosyal adaletin korunmasına hizmet eden bir araç olarak görülmesi gerektiği yönünde görüş bildirdi.
