Şu anda Türkiye’nin en önemli gündem maddesi referandum. Evde, işte, sokakta herkes 12 Eylül 2010 tarihinde yapılacak referandumu konuşuyor. Referandum (latince referendum) çok önemli yasal düzenlemelerde konularda halkın iradesini belirlemek amacıyla yapılan oylamadır. Referandumda halkın iradesi gerçek manada tecelli ettiğinden Doğrudan demokrasiye en güzel örnektir. Tarihte ilk önce Eski Roma İmparatorluğunda uygulamaya başlanan referandum, Türkiye'de çok az başvurulan gelişmiş ülkelerde hayati konularda sık sık uygulanan bir yöntemdir.

Türkiye’de şu ana kadar beş referandum yapıldı. Türkiye tarihindeki ilk referandum 27 Mayıs 1960 darbesinin ardından oluşturulan Kurucu Meclis tarafından hazırlanan 1961 Anayasası için yapıldı. Anayasa oylamasında halkın yüzde 61,7'sinin evet, yüzde 38,3'ü ise hayır oyu kullanarak Anayasanın yürürlüğe girmesini sağladı. Bu değişiklikle toplu sözleşme ve grev hakkının genişletilmesine TRT'nin ve üniversitelerin özerkliğine de evet denildi.

İkinci referandum oylaması ise yine bir darbenin 1980 askeri darbesinin hemen arkasından 7 Kasım 1982'de askeri darbecilerin hazırladığı ve halen yürürlükte olan Anayasa metni için yapıldı. Darbe sonrası referandumunda halkın yüzde 91,37'sinin evet oyu kullanması ile 9 Kasım 1982'de Anayasa yürürlüğe girdi. İlginç bir paradoks olarak Türkiye tarihinde referandumu ilk kullananlar da halk iradesini rafa kaldıran darbecilerdir. 

3`üncü referandum ise 1982 Anayasası'nın Geçici 4'üncü maddesi ile getirilen 5 ve 10 yıllık siyasi yasakların kalkıp kalkmaması konusunda yapıldı. 6 Eylül 1987'de yapılan referanduma 24 milyon 436 bin 821 seçmen katıldı. Geçerli oyun (% 50.16) sı Evet  (% 49.86) sı ise Hayır oyu kullandı. Böylece, Geçici 4. madde yürürlükten kalktı ve yasaklı siyasiler yeniden politikaya döndü.

Yaklaşık bir sene sonra 25 Eylül 1988 tarihinde halktan yerel seçimlerin bir yıl öne alınıp alınmaması için sandık başına gitmesi istendi.4. referandum da Anayasa'da yapılmak istenen bir değişiklik içindi. Sandıktan bu kez hayır çıkıyordu. Hayırcılar yüzde 65, evet’çiler yüzde 35 demişti. Yani halk bu kez sandıktan uzak durdu. 13 Kasım 1988 gününe erkene alınan yerel seçimlere dur dedi.

Türkiye'nin sandık başına gittiği 5. referandum 2007 yılında 367 sayısına kilitlenen siyasi krizle oldu. Meclis'te 367 sayısını bulamayan AK Parti, ANAP Genel Başkanı Erkan Mumcu'nun, "Cumhurbaşkanını halk seçsin" önerisini kabul etti ve 11. Cumhurbaşkanını halkın seçmesine dönük Anayasa değişikliğini ANAP'ın desteği ile yaptı. Dönemin cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer, değişikliği referanduma götürdü. Aynı zamanda Anayasa Mahkemesi'ne de başvurdu. Sonuçta referandum süreci işledi ve 22 Temmuz seçimleri yapıldı.28 Ağustos'ta Abdullah Gül, Meclis'in seçtiği son cumhurbaşkanı oldu.  11. Cumhurbaşkanı Meclis tarafından seçilince bu kez referanduma sunulan pakette süreç işlerken değişiklik yapıldı.  Anayasa değişikliği 21 Ekim 2007 tarihinde referanduma sunuldu.
 
En düşük katılımlı referandumda seçmenin yüzde 68'i sandık başına gitti. Yüzde 69 pakete evet oyu verirken hayır oyu kullananlar yüzde 31'de kaldı. Tarihi sıralamasını verdiğimiz Referandumun Demokrasinin gelişmesine büyük katkı yaptığını bilmemiz lazım. Zira karar verici olarak halkın iradesinin benimsenmesi bile tek başına Demokrasinin gelişmesine müthiş bir ivme kazandırmaktadır.